Misja zgromadzenie zakonnego Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej jest nierozerwalnie związana z życiem polskich emigrantów. Jej zawołaniem jest „Służba Bogu i Polonii“. Wychodźstwo polskie od pokoleń już szukało duchowego umocnienia w polskiej religijności. Polski emigrant wędrował zawsze ze swoją specyfiką, odrębnością narodową, kulturową, religijną, polityczną, ze swoją historią i polskim krajobrazem. Polak, zmuszony do opuszczania swoich rodzinnych stron z rożnych przyczyn szukając godziwych warunków życia nie zapominał o kraju wyjścia, o ziemi i wierze swoich ojców.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, poza polskimi granicami żyło około 7 milionów Polaków, wśród których wielu życzyło sobie mieć polskich duszpasterzy. W 1920 roku Episkopat Polski postanowił założyć stowarzyszenie, które zajęło by się organizowaniem opieki duszpasterskiej wśród Polaków na obczyźnie. Zadanie to powierzono ówczesnemu prymasowi Polski kardynałowi Edwardowi Dalborowi. Po jego śmierci opiekę nad emigracją przejął kardynał August Hlond, który w 1929 roku utworzył w Gnieźnie seminarium zagraniczne. Miało ono przygotowywać księży do pracy wśród Polonii. Dwa lata później Stolica Apostolska ustanowiła Prymasa Polski opiekunem emigracji. Los emigrantów i ich problemy duchowe szczególnie ciążyły na sercu Kardynała. Stąd też jego głośna skarga: „Na obczyźnie polskie dusze gina“. W tym samym okresie została również wydana zgoda na powołanie nowego zgromadzenia zakonnego, które poświęciłoby się pracy duszpasterskiej wśród rodaków przebywających poza granicami kraju. W sierpniu 1932 roku Prymas Polski założył Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii. Nazwę zgromadzenia ustalił papież Pius XI, „Societas Christi pro Emigrantibus“.
Do współpracy w tworzeniu nowego zgromadzenia zakonnego ks. Prymas zaprosił księdza Ignacego Posadzego. Hrabina Aniela Potulicka oddala do dyspozycji Prymasa rodzinną posiadłość Potulice – pałac wraz z 25 hektarowym parkiem, z przeznaczeniem na siedzibę nowego zgromadzenia. We wrześniu 1932 roku, 37 kandydatów rozpoczęło nowicjat w Potulicach. Potulice w krótkim czasie stały się centrum przygotowania duszpasterzy polonijnych. Powstały tam zakłady graficzne oraz własne wydawnictwo. Pierwszy periodyk to „Głos Seminarium Zagranicznego“, poświęcony duszpasterstwu emigracyjnemu, później miesięcznik „Msza Święta“ oraz „Poczet Polskich Świętych“. Oprócz Domu Macierzystego w Potulicach, zgromadzenie wybudowało Dom Główny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu oraz przejęło domy w Puszczykowie i Dolsku. Klerycy studiowali w prymasowskich seminariach duchownych w Gnieênie i Poznaniu oraz w Rzymie. W 1939 roku zgromadzenie liczyło ok. 300 członków. W tym pierwszym okresie istnienia Towarzystwo podjęło już duszpasterską prace polonijną w Anglii, Estonii, Francji i Włoszech.
Po wybuchu drugiej wojny światowej Zgromadzenie utraciło wszystkie domy zakonne. Mimo tego, 43 kleryków ukończyło studia i przyjęło święcenia kapłańskie w warunkach konspiracyjnych. W tym okresie Chrystusowcy podjęli pionierskie duszpasterstwo w obozach przejściowych dla wywożonych do niewolniczej pracy do Rzeszy. W czasie wojny 38 Chrystusowców przebywało w więzieniach i obozach, a 25 straciło życie. Uwolnieni z obozów na terenie Niemiec włàczyli się do polonijnej pracy duszpasterskiej, a część powróciła do kraju. Po wojnie Zgromadzenie odzyskało jedynie zniszczony dom na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, oraz dom w Puszczykowie. Dom Główny w Poznaniu stał się od tej pory centrum zgromadzenia. Powracający z rozproszenia wojennego Chrystusowcy, jako pierwsi włączyli się w prace duszpasterska na Pomorzu Zachodnim. Ks. Florian Berlik, T.Chr., 6 maja 1945 roku odprawił pierwszą Msze Świętą w poniemieckim Szczecinie.
Wyjazdy do polonijnej pracy duszpasterskiej były po wojnie bardzo utrudnione. Do seminarium jednakże wstępowali nowi klerycy ufając Opatrzności Bożej, że ich misja będzie mogła być pełniona wśród tych, którzy pragną polskiego księdza. Warto przypomnieć słowa zapisane przez kardynała Hlonda w 1946 roku w Księdze Pamiątkowej Domu Głównego w Poznaniu: „Wskazujcie drogi Boże pielgrzymstwu polskiemu. W pokorze i ofierze zupełnej, a nade wszystko w bezgranicznym umiłowaniu duszy polskiej, służcie sprawie Królestwa Bożego tam, gdzie ojczyste tęsknoty toczą i łamią serca“. Po „odwilży“ 1957 roku, kiedy można było łatwiej otrzymać paszporty, Zgromadzenie mogło na szerszą skalę podejmować zagraniczną misję polonijną. Księża i bracia zakonni wyjeżdżali do nowych krajów, na inne kontynenty, podejmując tam duszpasterską pracę polonijną.
18 września 1957 roku do Stanów Zjednoczonych przybył ks. Jan Otłowski. Po krótkim pobycie w USA wyjechał do Kanady i tam założył pierwszy dom zakonny Towarzystwa Chrystusowego. W 1966 na ziemi kanadyjskiej i amerykańskiej przebywało już dwunastu Chrystusowców. Pierwszy przełożonym księży został ks. Wojciech Kania, który był nim do 1970 roku (do momentu wyboru go na Przełożonego Generalnego). Kolejnym przełożonym Chrystusowców na ziemi amerykańskiej został ks. Franciszek Okroy, a od 1973 roku funkcję tę objął ks. Władysław Gowin. To za jego przyczyną siedziba wiceprowincji mieszcząca się dotąd w Warren w stanie Rhode Island, została przeniesiona do Detroit. W roku 1976 Towarzystwo zakupiło dom w Sterling Heights na przedmieściach Detroit. Nowy dom prowincjalny wkrótce staje się centrum życia polonijnego. Polonia gromadzi się tutaj, aby uczestniczyć we Mszy świętej, odbywają się spotkania różnych organizacji polonijnych. 2 lutego 1978 roku została prawnie erygowana Prowincja Towarzystwa Chrystusowego pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polonii Zagranicznej, obejmująca swym zasięgiem Kanadę i USA. Dzisiaj Prowincja Ameryki Północnej liczy 53 kapłanów, którzy pracują w 22 ośrodkach duszpasterskich w Stanach Zjednoczonych i w ośmiu w Kanadzie. Na terenie USA Chrystusowcy pracują w następujących archidiecezjach: Atlanta, Baltimore, Chicago, Detroit, Galveston-Houston, Los Angeles, Miami, Milwaukee, New York, Portland, St.Paul-Minneapolis, Seattle, San Francisco, Washington D.C., jak również w następujących diecezjach: Dallas, Jolliet w Illinois, Paterson, Pensacola-Talahassee, Phoenix, San Diego, San Jose, Toledo. W Kanadzie Chrystusowcy pracują w następujących archidiecezjach: Toronto i Regina, jak również w następujących diecezjach: Antigonish, Calgary, Hamilton, London, Pembroke, Saint-Paul. W latach 1988–95, funkcję Prowincjała pełnił ks. Tadeusz Winnicki. W lipcu 1995 roku podczas Kapituły Towarzystwa Chrystusowego został on wybrany na Przełożonego Generalnego, a funkcję Prowincjała powierzono księdzu Andrzejowi Maślejakowi.
Księża Chrystusowcy w swojej działalności duszpasterskiej na rzecz emigrantów, wspierani są pracą misyjną sióstr Misjonarek Chrystusa Króla, Zgromadzenia powołanego przez ks. Posadzego. Kapłani Chrystusowcy, jako słudzy Chrystusa niosą dobrą nowinę o zbawieniu wszystkim polskim emigrantom, umacniają ich w wierze i prowadzą do Chrystusa. Podtrzymują oni więzi duchowe z Kościołem w Polsce, integrują z Kościołem lokalnym a także pielęgnują polskie narodowe tradycje.
Zorganizowane przez księży Chrystusowców ośrodki duszpasterskie stają się centrum życia religijnego, kulturalnego i społecznego. Katechezy dla dzieci i młodzieży, sobotnie szkoły języka polskiego, folklorystyczne zespoły taneczne, chóry, kółka teatralne, Koła Żywego Różańca, ministranci, grupy modlitewne, grupy studiujące Biblie, wspólnoty Kościoła Domowego, koła lektorów i kolektorów, organizacje charytatywne, koła seniorów, kluby kulturalne, kluby sportowe i pewnie wiele jeszcze innych form działalności objętych jest opieką duszpasterzy polonijnych z Towarzystwa Chrystusowego. Organizowane imprezy, jak na przykład polskie festiwale, bazary, obiady wielkanocne ze „święconym“, opłatki parafialne, pielgrzymki, imprezy patriotyczne są przykładem wspólnoty i siły Kościoła. Kościół podtrzymuje ducha narodowego na obczyźnie, jest siłą, która przyciąga, pozwala wyrazić swoją wiarę.
Obecnie do Towarzystwa Chrystusowego należy 382 księży, 23 braci zakonnych, 63 kleryków, 12 nowicjuszy, 6 aspirantów. W seminarium są klerycy również z Australii, Brazylii, Białorusi, Rumunii, Niemczech, Ukrainy i Stanów Zjednoczonych. Dom Główny zgromadzenia jest w Poznaniu, jest on również siedzibą Przełożonego Generalnego ks. Tadeusza Winnickiego, T.Chr., oraz Zarządu Generalnego. Duszpasterstwo emigracyjne prowadzone jest w sześciu prowincjach: Prowincja Północno – Amerykańska obejmująca USA i Kanadę; Prowincja Południowo -Amerykańska; Prowincja Australijska; Prowincja Francuska; Prowincja Niemiecka; Prowincja Wielkiej Brytanii. Chrystusowcy pracują też w innych krajach, które podlegają bezpośrednio zarządowi generalnemu, są to: Białoruś, Ukraina i Węgry.
Towarzystwo Chrystusowe wraz z wielkim gronem innych księży służy polskiej diasporze na całym świecie. żyjąc i pracując wśród Polaków pragnie pomagać w integracji z krajem, do którego emigranci przyjechali, umacniając jednocześnie poczucie dumy z kraju ojczystego z własnej kultury, tradycji i historii. Misja polonijna Księży Chrystusowców nie oznacza jednak, ze nie są oni otwarci na duszpasterstwo lokalne dla wiernych, którzy nie maja polskich korzeni. Księża Chrystusowcy chcą nieść słowo Boże wszystkim, również tym osobom niepolskiego pochodzenia, które z takich czy innych względów zechcą do polskich parafii czy misji przyjść i zostać ich członkami. Prowadząc różne formy duszpasterskie, otwierające się na szeroko pojętą kulturę, księża Chrystusowcy na początku nowego milenium chrześcijaństwa nade wszystko starają się ukazywać bezcenną wartość wiary katolickiej i proklamować ja w nowej rzeczywistości zmieniającego się świata.
zródła:
Ks. Florian Berlik T.Chr., Historia Towarzystwa Chrystusowego dla Wychodzców, 1932–1939 (Poznan, 1987).
Ks. Bernard Kołodziej T.Chr., Dzieje Towarzystwa Chrystusowego dla Wychodzców, 1939–1948 (Poznan, 1983).
Alicja Karlic, 25 lat Prowincji Towarzystwa Chrystusowego w Ameryce Północnej (Detroit, 2003).